Lukas Koops

Lukas Koops is in 1952 geboren in Grol. Speulenderwies is e met het Drčentse volksleven op een boerendörp en de Drčentse taol in anraoking kommen. Omreden Lukas de leraorenopleiding in Leeuwarden volgd hef, mus e daor ok een jaor of wat wonen, mor zo gauw as ’t kun is e weerkommen naor de vertrouwde omgeving van Grol. Hij woont daor nog en ’t liekt der op dat dat zo blieven zal. Lukas Koops hef jaoren leraor west an een schooul veur middelbaor beroepsonderwies in Emmen. Hij waarkt noe al weer een jaor of wat bij RTV Drenthe en boetendes hef e een eigen tekst- en communicaotsiebero. Hij is redacteur van ’t maondblad Noorderbreedte. Politiek hef Lukas Koops ok aordig actief west. Hij zat in Raol in de gemeeinteraod veur GroenLinks en veur die partij zat e van 1987 tot 1995 ok in Provinciaole Staoten. Hij hef de ondergang van de Drentse Schrieverskring metmaokt as veurzitter. Lukas is ok bestuurslid van het Huus van de Taol.

In het begun van de jaoren tachtig is e gaon schrieven in zien mooudertaol, het Drčents van Grol. Hij hef gedichten publiceerd in Roet, de blaoden van de DGP en in Oeze Volk. In 1993 verscheen van hum de poëziebundel ‘Dood spoor’. Aander waark is oetkommen in verschillende verzaomelbundels. Zien eerste Drčentstaolige column hef e schreven in 1989; daornao hef e der nog een heule koppel schreven. In 1999 binnen de beste columns bij ’nkander gaard in de bundel ‘Scholders ophaolen’ die bij Het Drentse Boek oetgeven is.

In 2003 kwam de sleutelroman ‘Schoeltied’ oet. Een roman over de gebeurtenissen op een schooul in een klein dörp as daor een neie hoofdmeester beneuimd worden moet. In 2006 hef e ’t boouk Altied in de buurt schreven. Een boouk over zestig jaor regionale omroep in Drenthe.

Hoou kuw Lukas Koops zien wark in ’t kört typeren? Dubieuze maotschappelijke verschienseln wet e in zien colums met een vliemschaarpe pen an de kaak te stellen, maor deur een wat humoristische ondertoon haolt e het venien der ok weer wat oet.

In zien gedichten is e algedurig an ’t wreuiten met zien geveuil, maor ’t is stoer om die in taol te vatten. Hoou stoer dat is kuj lezen in zien gedicht ‘Taolgevuul’ oet de bundel ‘Dood spoor’.

Taolgevuul

met 26 letters
papier en parker pen
schrief ik bijna
wat ik vuul

zunder muite
kom ik oet
mien woorden

niet oet mien
gevuul

Oet: Dood spoor

Onvoldoende

hie hef
veur vandaog
zien hoeswark
niet maokt

de boeken lagen bij
zien vao

de schriften
bij moe

Oet: Dood spoor

Adoptie

dat valt nog wel met
zee mien buurvrouw
doe zie kwam kieken
naor het eerste koreaantie

zie har dacht
dat e zwart
was

Oet: Dood spoor

Thoes

ik heb in een
zwartumraande adverteinsie
lezen dat e thoeskommen is

waor zul e
al die tied
toch zeten hebben

Oet: Dood spoor

Bij elk wakker worden

bij elk wakker worden
giet heur haand
vanzölf nog weer opzied
en aid maor weer
vanneis die schrik
want ok vandaog
is e der niet

levens waren
roekeloos verweven
as draoden van een spin
nou gef allent
yahtzee of rummikub
de daogen nog wat zin

alle drokte is
niks aans as vluchten
veur genaodeloos gemis
waorbij dat koken
van zu’n diepvriesmaol
niet iens het allerslimste is

dat is wat as zie zöt
as zie hum varse bloemen döt
een stee veur heur
is der hier niet
die aander gung
veul eerder
oet de
tied

Oet: Dood spoor

Online
mei 2007

Ze hebt ofspreuken in café De Beurs. Um vief uur. Dat leek Gerard een hiele geschikte tied. As ’t tegenvalt zal e um zes uur in alle redelijkheid kunnen zeggen dat e weg mot umdat e ’s aovends nog aandere verplichtings hef en as het eerste uur beloftevol is dan hebt ze alle gelegenheid um nao de borrel der nog een etentje an vast te knuppen. Vief uur. Een strategisch tiedstip. Nou e op de Vismarkt lop begunt e toch een beetje last van de zenen te kriegen. Daor bint verschillende redens veur. Het is meer as twintig jaor leden dat e in een café een ofspraok maokt har met een vrouw met de veuropgezette bedoeling um meer te beleven as allent koffie of een borrel te drinken. En toen was het een vrouw west die e kende. Waor e saomen met studeerde an de plaotselijke universiteit. Ze volgden dezölfde colleges en zaten zo nou en dan daornao nog een toertie met een stel aandere studenten te kletsen in een café an de aandere kaant van de straot as waor het universiteitsgebouw stiet. Hij vund heur boetengewoon antrekkelijk en de wieze waorop zij naor hum keek gaf hum het vermoeden dat hij heur ok niet onverschillig leut. Ze hadden der die keer wat langer zeten as aans en hij har ok meer bier drunken as e wend was. Zij drunk rooie wien. Dat wet e nog. Of het de gezelligheid van dat moment west is of het feit dat e meer drunken har as aans wet e niet meer, maor opiens har e, toen ze bezig waren de even wiederop stalde fietsen van het slöt te wrikken, an heur vraogd of ze zin har um de volgende dag met hum allent wat te gaon drinken. Hij schruk bijna van zien iegen daodkracht, maor heur snelle en positieve antwoord zörgde der veur dat e even laoter met een boetengewoon opgewekt gemoed zien studentenkaomer binnenstapte. Dat har e toch maor mooi veur mekaor kregen. Sonja was ien van de mooiste wichter oet zien studiejaor en daor har e nou toch maor mooi een ofspraok met. Die eerste ofspraok in De Pintelier hef hum het halfjaor daornao flink wat studieachterstand en oneindig veul heftige vrijpartijen opleverd en toen was het iniens oflopen. Ze wol niet langer. De reden daorveur is hum nooit hielemaol dulijk worden, maor hij mus het er met doen. Of e ’t nou begreep of niet, het was niet van belang. Ze wol hum niet langer en dat was oeteindelijk het ienigste wat er warkelijk toe deed.

Nou, zu’n twintig jaor wieder, lop e weer naor het café en hef e vanneis een ofspraok. Maor ditmaol wet e niet met wel e ofspreuken hef en dat gef hum dat onrustige en onzekere gevuul. Ja, hij wet hoe ze het en hoe old ze is. Ellen is 20 jaor en woont in de stad waor e studeerd hef. De stad die e nog aid goed kent, maor waor e niet vaok meer komp. Hij wet nog veul meer van heur, maor dat hef e allent maor lezen op zien computerscharm. Dat bint woorden. Woorden die gien enkele relatie met de warkelijkheid huuft te hebben. Woorden die e allent maor lezen hef en dat is wezenlijk aans as wanneer je met een ander praot en mekaor in de ogen kunt kieken. Maor al die woorden die schreven bint, evenzogoed deur hum as deur heur, en die hen en weer vleugen bint langs de electronische snelweg, die hebt hum en Ellen zo neisgierig maokt naor mekaor dat ze nou een ofspraok hebt. Een ofspraok in café De Beurs. Gerard wet hoe ze schref. Ellen kent zien wieze van formuleren. De warkelijkheid is veur beiden een raodsel en dat raodsel mot vanmiddag oplost worden. Liesbeth, Gerard zien vrouw, wet van niks. Wet niet dat e in Grunning is. Ze is de hiele dag met een vriendin hen Amsterdam en komp vanaovend pas laot weer in hoes. Toch mot e nou an heur dčenken. Ze lop naost hum. Stek met hum de Vismarkt over naor De Beurs. Zo giet dat aj trouwd bint en een ofspraok hebt met een aander. Het maokt zien onrust allent maor groter. Vlak veurdat e de dreideur van De Beurs instapt kek e op zien horlozie. Tien over vief. Hij wil niet as eerste kommen. Nou e tien minuten te laot is zit ze der vast al. Ze hebt ofspreuken dat ze allebei de leste Vrij Nederland in handen zult hebben. Adriaan van Dis op de umslag. Gerard zucht diep en stapt hen binnen.

Ze is niet zo handig op de computer. Hef der gien gevuul veur en ok gien neisgierigheid zoas Gerard. Dat leste is misschien nog wel het belangriekste. Aj neisgierig bint dan gaoj actief op zuuk naor de meugelijkheden en dan ontdek je van alles deur allerlei toetsen te bereuren. Ze duurt dat niet iens, bang as ze is dat ze alles wat ze opslaogen hef kwiet zal raoken deur ién verkeerde actie. Heur computer blef ok nao jaoren gebruuk een veredelde typemachine. Veul meer as schrieven döt ze niet achter dat ding. Zo nou en dan zöcht ze ies wat op op internet. Een leuke camping veur de vekaansie, een risservering veur een veurstelling in het theater, een plattegrond van een dörp of stad waor ze hen mot en zo nou en dan ies een e-mailtje versturen of ontvangen. Dat is het wel ongeveer en Liesbeth vindt het wel prima. Het is net as met zu’n mobiele tillefoon. Een maond leden kreeg ze een neie. Der was een boekie bij van wel honderd bladzieden met oetleg over de meugelijkheden. Ze kan het absoluut niet opbrengen um al die tekst te lezen. Ze wil ok hielemaol niet weten wat of ze allemaol met dat ding kan. Bellen wil ze. En beld kunnen worden. Hoogoet nog een sms-je versturen en ontvangen. Dat is genog. Ze argert zuch dood an mčensen die midden op de hei nog internetmeugelijkheden wilt hebben. Die op heur mobieltje overal in de wereld tillevisiebeelden wilt kunnen ontvangen en e-mailtjes wilt kunnen versturen. Het is ok onzinnig um altied bereikbaor te moeten wezen. Um overal en altied en under alle umstandigheden beld te kunnen worden. Je bint zo ongeveer achterlijk a’j dat niet wilt, maor dat kan heur niks schelen. Dan maor achterlijk. Het is een kwalificatie die meer zeg over degene die hum oetsprek as over de persoon veur wie hij bedoeld is. Asof het niet achterlijk is um alle gebruuksmeugelijkheden van je mobieltje te kennen, maor nooit meer een fatsoenlijk achtergrondverhaol of interessante analyse in een kraant te lezen. Kennis die niet wieder reikt as het antal woorden dat een display op de tillefoon kan umvatten. Dát is pas achterlijk. Ze schaokelt heur mobieltje geregeld oet. Dan hef ze genog an zuchzölf en wil ze niet steurd worden deur wie dan ok. Veur heur is het niet neudig dat overal van die wanstaltige masten henzet wordt um de bereikbaorheidsbehoefte te bevredigen. Masten waor aal meer apparatuur in komp te hangen terwijl niet iens bekend is hoe het zit met de straoling die der vanof komp. Liever eerder dood deur kanker as niet kunnen bellen liekt een koppel mčensen te dčenken. Ze liekt wel niet wies. Het verbaost heur ok en het argert heur nog meer dat de providers die die masten zomaor overal henzet zunder ienig probleem permissie van de gemientebestuurders kriegt. Die verdient er vermoedelijk een paor centen an en vindt daorum alles wel best. Ze verdiept zuch nog gien kwarteer in de materie. Snapt er niks van en stemt daorum maor in met elk veurstel van die tillefoonmaffia dat op heur buro komp. De volksgezondheid waor ze mét verantwoordelijk veur bint hebt ze gien bosschup an.

Ze klikt op de mail en zöt dat er zeuven neie berichten bint. Veur de zoveulste maol wilt ze heur an de viagra hebben, een paor horlozies ansmeren en ok nog wat aander ondulijk spul. Gek wordt ze der van, van al de spam. Elk wordt deur Big Brother in de gaoten holden. Allerlei instanties weet alles van iederien. Dan mot het toch ok meugelijk wezen um die lui op te sporen die al dizze rotzooi verspreid? Bliekbaor zit mannen veul vaoker achter de computer as vrouwen. Wat mot ze met die viagra? Ze heurt toch beslist niet bij de doelgroep. Dat geldt veur die horlozies trouwens ok. Fans van de muziek van André Hazes of van die getatoeëerde types zult der ongetwiefeld meer belangstelling veur hebben. Het zeuvende mailtie is van heur dochter. Titia studeert in Grunning en schref heur geregeld. Over heur studie, het wark dat ze döt um de studie financieel rond te kriegen en over van alles wat een moeder normaol gespreuken interesseert in het leven van heur dochter. Daor heurt ok Joost bij. Heur vriend. Een half jaor kent ze hum nou en nog niet zo lang leden hebt Liesbeth en Gerard kennis met hum maokt. Een leuke jong. Ok nou hef Titia het weer over hum. Ze schref dat ze het ofgelopen weekend de hiele zaoterdagnacht in de Benzinebar deurbracht hebt. Dat ze urenlang daanst hebt en dat het fijn was. Hiel fijn. Liesbeth kreg een glimlach op heur gezicht. Ze is bliede veur Titia. Fijn dat heur dochter gelukkig is. Ze begunt te tikken en schref een oetgebreide mail terug. Op zukke momenten kreg ze toch wel waardering veur zu’n computer. Leuk, dit contact op de miest gekke momenten. En het maokt niet oet of Titia nou in Grunning of in Kaapstad woont.

Dinsdags hef Titia gien colleges en dan warkt ze in een eetcafé in de binnenstad. Vandaog was ze vrog klaor. Um elf uur kun ze hen hoes en dat gebeurt niet zo vaok. Miestal blieft er nog wel wat mčensen zitten um met een cappucino en een likeurtje nao te genieten van een lekker maol. Ditmaol was dat niet het geval en um even veur half twaalf stapt ze heur studentenflat binnen, start de computer en schenkt zuch een glas wien in. Met het glas installeert ze zuch achter de computer. Even kieken wie der allemaol online bint. Dat valt tegen. De mčensen waorvan ze hoopt har dat ze der zulden wezen bint er niet. Misschien umdat het nog te vrog is. Even geduld. Net as bijna elke aovend meldt ze zuch an bij een chatbox. Via bevestigingsmail, wachtwoord en schoelnaom komp ze op hotspot-chat, ien van de chatboxen waor ze vaoker op te vinden is. Ruud, Rob en Dick bint online. Even laoter meldt zuch nog een paor aandern. Het vermuide gevuul zakt weg oet Titia, ze verget het wark en neisgierig begunt ze te lezen wat de chatters te melden hebt. Arg boeiend en creatief is het niet. Ze mot ze maor ies een beetje oet de tent lokken, dan wordt het misschien nog wel spannend. Eerst Dick maor ies. Die was der gistern ok al en niet allent gistern, maor ok de ofgelopen weken hef ze geregeld contact met hum had. Leuk type. Humor in zien teksten en hoe langer hoe gedurfder in zien pogings heur bij het scherm te holden. Dartig jaor is e en gek op muziek. Hij is zo vaok online umdat het hum boeit um neie mčensen te ontmoeten. En dat is volgens hum via de digitale snelweg minstens zo leuk as in het echt, umdat der in het eerste geval meer te raoden overblef. Niet veur niks vindt e radio ok spannender as tillevisie, zo schreef e gistern. Een mooi veurbeeld. Titia prikkelt hum hiel bewust, perbeert hum aal neisgieriger te maoken. En dat lukt. Teminnen, dat leest ze in zien reacties. Dat is de kick van zu’n chat. Kieken hoe wied je zu’n aander kunt kriegen. Welk effect hebt jouw woorden? Hoe wied is die aander bereid te gaon? Waor ligt grčenzen waor e niet overhen wil? Ze beschref hoe ze der oet zöt zunder al te gedetailleerd te worden. Zeker aj holdt van taol en van de meugelijkheden die taolvaordigheid je bödt is dat een genot. Een spel. Een spel met risico’s, maor daor giet het nou net um. Ze vrag of e een vriendin of vrouw hef. As e ontkennend reageert wil ze weten waorum dat niet zo is en of e dan niet wat mist. Op de vraog wat e dan zul moeten missen begunt ze ienigszins cryptisch over de antrekkelijkheden van het vrouwelijke lichaom te schrieven. Ze verwoordt dat zo dat ze in het midden lat of ze het over heur iegen lichaam of over vrouwelijke schoonheid in het algemien hef. Het lat hum niet onbereurd. Zien reactie verradt een zekere opwinding. Titia leest zien teksten en glimlacht bij de gedachte hoe e daor achter het scharm zit. Ze verget heur umgeving. Der is allent nog maor dat oplochtende veerkant met woorden. En toch is het nou aans as gistern en al die maolen daorveur. Langzaomerhaand ontstiet er bij heur een neisgierigheid die ze nog niet kende. Langzaomerhaand wil ze meer as allent maor woorden.

‘Ik gao nog even hen mien kaomer.’ Gerard zeg het tegen Liesbeth op een wieze die de indruk wekt dat het hoogoet tien minuten zal duren. Liesbeth wet wel beter. As e ienmaol achter zien computer zit verget e de tied waoran e pas weer herinnerd wordt as zij heur kop um de deur stek um te zeggen dat ze hen berre giet. Het zal vanaovend wel weer niet aans wezen. Maor leuk vindt ze het niet. Dat hef ze hum al meermaolen dulijk perberen te maoken, maor echt geslaagd waren die pogings niet. Gerard vindt het ok onzin. Elk hef toch recht op zien ontspanning en hij vindt die ontspanning nou ienmaol achter de computer. Niks mis met. Hij hef Liesbeth ok wel ies vraogd of die misschien liever hef dat e met zien vrienden regelmaotig hen ’t café giet, zoas zoveul mannen doet, maor de reactie die daorop kwam gaf hum de overtuging dat e dan toch maor beter achter zien computer kun krupen. Bovendien; hij mot ’s aovends ok nogal ies wat doen veur zien wark. En dan is het toch leuker, ok veur Liesbeth, dat e dat in hoes döt as op de zaok. Nou kunt ze teminnen nog saomen een kop koffie drinken. Of een borrel. Gerard döt de deur dicht, lop de trap op en zit even laoter achter zien bureau waor e zien computer anklikt. Handig, zu’n iegen machine. Sinds een half jaor hebt Liesbeth en hij allebei een computer. Daorveur mussen ze nogal ies op mekaor wachten as ze der met an het wark wollen. Veural toen Titia in Grunning gung wonen en geregeld met heur moe an het mailen was. En dat gebeurde naotuurlijk veural op momenten dat hij ok behoefte had um het toetsenbord te bereuren. En, um eerlijk te wezen, het hef naotuurlijk ok wel veurdielen aj allebei een iegen mail-adres hebt en een aander niet te pas en te onpas bij je kan kieken wat er binnenkommen is an mail. Dat levert allent maor vraogen op die misschien wel ies lastig te beantwoorden bint. Gerard wet de weg op zien computer en hij wet ok percies waor e hen wil. Zien vingers daanst over de toetsen en in zien rechterhaand döt de moes percies wat e wil. Lichtelijk nerveus vrag e zuch intussen of of Ellen der vanaovend ok zal wezen. Even laoter blek dat gelukkig het geval. Gek, de aandern waor e contacten met kan leggen interesseert hum niet. Hij vrag zuch of wat het is wat hum zo naor Ellen trekt. Ze wet heur opmarkings en vraogen zo te verwoorden dat hij bevangen wordt deur een haost onbedwingbaore neisgierigheid. Ze raokt hum, en hij kan het niet ontkennen, ok seksueel. Het verbaost hum dat allent woorden op een computerscharm dat veur mekaor kunt kriegen. Hij is bliede dat e zien iegen computer op zien iegen warkkaomer hef. Dat Liesbeth niet in de buurt is. In de begunperiode van zien internetcontacten hef e ok wel ies dacht dat het leuk zul wezen um met een webcam in de weer te wezen, maor inmiddels wet e zeker dat e dat niet meer wil. Hij wil allent maor lezen. Allent maor woorden. Zien fantasie bedčenkt hoe ze der oet zöt. Niet weten is mooier as weten. Niet zien mooier as zien. Het genot van de taol. De onverwachte effecten dervan. Hij is der an verslingerd raokt. Kan der niet meer zunder. En Ellen is een virtuoos. Een taolvirtuoos. Kan met woorden bereiken wat aandern met lichamelijke anwezigheid niet iens kunt. Het liekt wel of e der vanaovend extra gevulig veur is. En plotseling zöt e veur zuch dat dat niet allent op hum van toepassing is. Hij leest dat ze hum wil zien. Hij schrikt. Zo wied is e nog niet. En Liesbeth? Wat mot e zeggen? Niks vanzölf. Dit is niet oet te leggen. Hij zul compleet veur gek verklaord worden. Daor is e zeker van. Maor hij wet op hetzölfde moment ok dat e gien weerstand kan bieden. Hij is der an toe um achter de woorden te kieken. Opiens bint die woorden niet meer toereikend. De neisgierigheid begunt zeer te doen en der is maor ien manier um die pien vort te kriegen.
Dan herinnert e zuch dat Liesbeth ankommende zaoterdag in Amsterdam is. Dat hef ze ofspreuken met een vriendin. ’s Aovends gaot ze der ok nog hen een veurstelling in Carré. Mooier kan het niet. Een lange dag en anslutend de aovend veur zuchzölf. Even laoter leest e verbaosd zien iegen woorden op het scharm: ‘Zaoterdagmiddag um vief uur in De Beurs in Grunning. Allebei de leste ‘Vrij Nederland’ in de haand. Adriaan van Dis op de umslag.’

Zaoterdagmiddag, tien over vief. As Gerard de dreideur oetstapt en het volle café binnenlop kek e nerveus um zuch hen met zien lijfblad opzichtig in de haand. Een paor tellen laoter zöt e dat zien dochter met een verbijsterde oetdrukking op heur gezicht Adriaan van Dis oet handen lat vallen.

◄ weerum naor het thoesblad