Aal meer olde taolen in Duutsland wordt met oetstarven bedreigd. Het
Saterfries, het Noord-Fries, het Nieder- en het Obersorbisch wordt deur aal
minder mèensen proot. Um het immateriële cultuurgoed te redden moet kinder de
olde dialecten zo vrog meugelk leren.
Maor 2500 mèensen
“Gouden Dai. Wo gungt et die?” Der bint maor 2500 mèensen meer op de wereld die
zo naor het welbevinden van een aander vraogen kunt. Slim vaak zal e dan ok niet
as antwoord: “Mie gungt et goud! Un die?” te heuren kriegen.
In het Saterland, een kleine gemienschap van umdebij 12.000 inwoners in ’t
noordwesten van Niedersaksen, is het Saterfries bestaon bleven, umdat een
moerasgebied lang veur ofzundering zörgd hef. Maor ok in het Saterland hef de
tied vanzölf niet stilstaon. Van isolering is gien sprake meer en het Saterfries
stiet under druk.
De Heimatverein Seelter Bund prebeert veural bij jongelu de belangstelling veur
de olde taol nei leven in te blaozen. Op vief peuterspeulzalen en op alle
schoelen in het Saterland kunt kinder het Saterfries weer leren. Miestal bint
het wat oldere vrouwen die ienmaol in de week een uurtie Saterfries met de
kinder proten komt. Dat gebeurt op vrijwillige basis; de kinder huuft gien
gebroek van het anbod te maken.
Vier taolen - ien prebleem
Het Saterfries, het Noord-Fries, het Nieder- en het Obersorbisch hebt alle veer
hetzölfde prebleem: As der niet genog jongelu bint die de taolen leert, bint ze
over niet al te lange tied vort umdat der gien sprekers meer bint.
“En daormet verdwient een belangriek diel van oeze cultuur, van oeze
identiteit,” zeg Jana Schulz van het Sorbische Institut. Dat de taolen van
belang bint, mag ok blieken oet het feit dat ze erkend wordt under het Europees
Handvest veur Minderheidstaolen.
Anpak
Um de bedreigde taolen te redden, is derveur keuzen de kinder zo vrog meugelk
enthousiast veur de taol te maken. Het mooiste zul het vanzölf weden as de
olders dat deden, maor hiel wat vaoders en moeders hebt de taol ok al niet meer
leerd. Zie bint opgruid in de tied, dat der over het algemien slim negatief naor
dialect keken weur. Daorum kunt kinder vrijwillig de taol leren op
peuterspeulzalen en schoelen.
Een tweide taol net zo makkelk leren as de moedertaol
Tussen Hoyerswerda, Bautzen en Kamenz is het Obersorbisch nog slim livvendig.
Boeten dizze plaotsen stiet het der minder veur. Um kinder daor weer naor de
taol toe te leiden, proot opvoeders in de ‘Witaj-Kindergarten’ consequent
Sorbisch. De achterliggende gedachte is, dat kinder as ze slim jong bint, hiel
makkelk een tweide taol leren kunt. En… kinder die tweitaolig opgruit, kunt
later weer makkelker nog een stuk of wat taolen derbij leren.
Zestiger jaoren
Wat tegenwoordig as veurdiel zien wordt, hef lang as naodiel gölden: in de
zestiger jaoren waren leraren bang, dat de kinder deur het Saterfries gien
fatsoenlijk ‘Hochdeutsch’ leren zulden. Veul oldelu bint der daorum doedertied
met stopt um dialect met heur kinder te proten. Heinrich Pörschke van
Heimatverein Seelder Bund kan der allén maor over schudkoppen. Hie is zölf
opgruid met Saterfries, Plattdeutsch en Hochdeutsch en zeg: “As wij tien
kilometer van hoes kwamen, kun gienien oes meer verstaon. Alleman die
Saterfries, Sorbisch of Noord-Fries prat, kan ok Hochdeutsch.”
Alles oet de kast halen
Met tweitaolige plaotsnaamborden, radio-oetzendings en dinger op internet laot
de kleine taolen zuch meer in de openbaarbeid zien. Under de plaotsnaam
‘Scharrel’ stiet nou de Saterfriese naam ‘Schäddel’ en under ‘Ramsloh’ stiet ‘Roomelse’.
Op Sylt wordt het station van Westerland ok op het Sylter Fries anduud as ‘Weesterlön’.
De Seelter Bund plaotst ok advertenties veur het Saterfries in kranten.
“Wij moet alles oet de kast halen um derveur te zörgen dat de taol niet
oetstarft,” legt Pörschke oet. Zie moet bij het jong volk ja opboksen tegen
voetballen, computer en de prestigetaol Engels.
Bron: Spiegel Online, 28 april 2007
◄ weerum naor het thoesblad