Verbeuden Het Sámi is femilie van het Fins, het Estlands en het Hongaars. Hiel lang muchten de Lappen (zie wordt zölf liever Sámi nuumd) heur eigen taol niet proten. Het was simpel zat verbeuden. Dat gebeurde niet allén in ’t noorden van Europa, maor op nog veul meer steden. Zo stunden der vrogger op schoelpleinen in Bretagne bordties met de tekst: “Défense de cracher et parler Breton”. Het was daor verbeuden op de grond te speien en Bretons te proten. Beide waren bliekbaor gelieke onbeschaafd. Gelukkig kwam der verstaand in de koppen van de mèensen die het veur ’t zeggen hadden en in 1990 weur het Sámi officieel erkend, naodat de Noorse regering in de grondwet vastlegd har, dat de autoriteiten verantwoordelijk bint veur het behold van de taol en cultuur van de Sámi.

Negen dialecten
De bint negen Sámidialecten, die proot wordt in Noors, Zweeds, Fins en Russisch Lapland. Noord-Sámi of Fell wordt het miest spreuken en hef een standaardiseerde grammatica. Volgens de deskundigen bint der in Scandinavië en Rusland nog umdebij 30.000 mensen die het Sámi proot.

De schoel van Karasjok
Karasjok is een plaots hielemaol in ’t noorden van Noorwegen. Kari S. Sara (46) is directeur van de plaotselijke schoel met 420 leerlingen. Zie vertelt, dat 80 tot 90 % van de leerlingen van hoes oet Sámi is. Toch proot de miesten op schoel Noors. Sara zeg: “Dat is oes gevecht: wij wilt dat de kinder Sámi proot, ok de Noorse kinder, want dit is een Sámi-schoel. Maor de dominante cultuur is Noors. Zie ziet en heurt het op de Noorse tillevisie, zie ziet Noorse opschriften op melkpakken, en de Donald Duck is in het Noors.”

Ok Noorse kinder kriegt Sámi
Op de schoel in Karasjok, waor kinder van 6 tot 16 jaor hen gaot, kriegt Noorse kinder apart Sámiles. Directeur Sara zeg: “As kinder met mekaar speult, is de voertaol over ’t algemien Noors, zeker as ze een jaor of dartien bint. Dat prebeer wij te deurbreken deur in de klas Sámi te proten en alles in het Sámi te doen, ok de spellegies. Wij vraogt olders dat in hoes ok te doen of aans andere mèensen die de taol kent met heur kinder proten te laoten.”

Is ’t allemaol niet wat te geforceerd?
Is ’t allemaol niet wat te geforceerd um zo haard te preberen het Sámi in de schoelen veul aandacht te geven? Der is toch een officiële landstaol, die elkenien begrep? Schoeldirecteur Sara zeg rustig en vol overtuging: “Wij bint hier al zo verschrikkelijk lang, al van direct nao de iestieden. Al die ieuwen lang hadden wij hier oeze eigen taol en eigen cultuur. Lang hef de Noorse regering oes verbeuden oeze taol te proten. Toch heb wij hum nog.”
Veur Kari S. Sara is dat reden genog um veur heur taol vechten te blieven. Ik bin het hielemaol met heur iens.

Jan Germs

Bron: Trouw (23-06-06)

◄ weerum naor het thoesblad