Vrijdag 25 november lestleden was de prissentaotie van ‘Taalbeeld van de leerlingen in het Drentse onderwijs’. Het gung hier um een underzuuk naor de taol van de jongs en wichter op de schoelen in oeze previncie. Boetendes is der keken of leerachterstanden ontstaon kunt deurdat kinder thoes veul Drčents proot.

Het underzuuk is daon deur dr. Bernie van Ruijven van de Fryske Akademy in opdracht van Stichting Drentse Taol. De underzuuksgroep oet Drenthe bestun oet 450 kinder oet groep 7 van de basisschoel, 262 havisten (exaomenjaor) en 217 leerlingen van het vwo (exaomenjaor).


Hunebedcentrum
De prissentatie van het underzuuksrapport haw koppeld an een mini-symposium over streektaol en underwies.
Dik virtig mensen waren der toen veurzitter Lukas Koops um half elf de dag lös dee. As eerste kwam dr. Bernie van Ruijven van de Fryske Akademy an ’t woord. Zie hef het underzuuk feitelijk oetvoerd en de underzuuksgegevens op de riege zet.

Belangriekste risseltaoten
In een helder betoog, understeund deur een powerpointprissentatie, gaf Bernie van Ruijven een toelichting op de belangriekste underzuuksrisseltaoten.
 

Kört deur de bocht (en aj der meer over weten wilt, moej de samenvatting lezen of het hiele rapport bij oes opvraogen):

- 10 % van de kinder oet groep zeuven van de basisschoel hef het Drčents as moedertaol; veur havisten is dat 9 % en het geldt maor veur 3 % van de vwo-ers;

- van de zeuvende groepers kan 20 % Drčents proten; op de havo kan 23 % dat en maor 8 % van de VWO-ers is dertoe in staot;
- in de zogenuumde sociaal-economisch hogere milieus wordt minder streektaol proot as in de sociaal-economisch legere milieus;
- het proten van streektaol hef gien negatieve invloed op de leerprestaties op schoel.


Conclusies
Elkenien kan zölf conclusies oet de underzuuksrisseltaoten trekken. Helder en klaor is, dat het schoelklimaat overwegend Nederlandstaolig is en dat het aantal kinder dat Drčents prat zörgwekkend leeg is. An de aandere kaant kuj der vanzölf ok niet underoet dat de streektaol nog lang niet vort is under kinder.
Het zul ok goed weden ies te underzuken of der niet hiel veul jongelu bint, die nao heur twintigste verjaordag toch nog Drčents proten gaot. Verscheiden anwezigen in Börger hadden gevuulsmaotig het idee dat dit zo is.

Dialect niet slecht veur schoelrisseltaoten
Der bint nogal helder wat mensen die mient dat het proten van streektaol de oorzaok is van taolachterstanden bij kinder. Bernie van Ruijven is daor nao heur underzuuk helder en dudelijk in: het is niet waor. Der is gien oorzakelijk verband tussen leerachterstanden en het opgruien in en met het Drčents.


Eerste exemplaar veur gedippeteerde Schaap
Het eerste exemplaar van het boekie ‘Taalbeeld van de leerlingen in het Drentse onderwijs’ beud Jan Germs an an gedippeteerde Hans Schaap, de baos over cultureel Drenthe. Schaap gung under andern in op de rol van de mensen oet Drenthe. Bij hum is der dudelijk het beeld dat de Twenten oet zien geboortestreek veul grootser bint op heur eigen taol as de Drenten. “Drenten moet meer Drčents proten,” aldus de gedippeteerde. Zölf stelt e het op pries as lu gewoon streektaol tegen hum proot. Hie verstiet het merakel best, al zal e zölf in de standaardtaol terugproten.
 
Mini-symposium
Nao de kovvie en thee was der een klein symposium. Forumleden waren Itie van den Berg (taolkundige), Henk Nijkeuter (doctor Drentse letterkunde), Jehannes Ytsma (taolunderzuker) en Jan Germs (streektaolfunctionaris). Lestgenuumde zul hielemaol niet in het forum zitten, maor Geiske Tol (directeur educatie Hogeschool Drenthe) kun wegens een crematie niet anwezig weden.
 
Stellingen
Lukas Koops leidde het forum kundig en betrök de zaal der regelmaotig bij. Under zien leiding weur de proot over understoande acht stellingen:
 
1. Op het schoelplein en in winkels proot VWO-ers gien Drčents. In hoes doet ze dat ok zowat niet meer. Zie kunt het ogenschienlijk niet. Hier moew oes maor bij deelleggen. Paartie lu muit het, aandern misschien niet. In elk geval huuf het underwies zuch der niet drok um te maken. De lesgevers huuft kinder gien Drčents te leren.
2. Het Drčents is een belangriek, immaterieel arfgoed. In de umgeving van kinder komp het Drčents veul veur. Je kunt het Drčents as hulptaol gebroeken. Kinder die Nederlands proot gebroekt soms ‘vernederlandste’ Drentse woorden, zogenuumde interferentiefouten. Al met al is dat meer as genog um het Drčents een structurele plaots op het lesrooster te geven.
 
3. Elkenien prat Nederlands. Lu die allén maor dialect proten kunt, bint der niet meer. Je hebt dialecten daorum in ’t dagelijks leven niet meer neudig.
4. Twintig precent van de kinder van de basischoel prat Drčents of kan het proten. Elke student van de pabo mot daorum les had hebben over streektaol.
5. Elke older kan zien kind het best grootbrengen in de taol die e zölf het beste kan.
6. Een kind dat behalve Nederlands ok plat proten kan, is een tree veur.
7. In de niggentiger jaoren van de veurige ieuw hef Aimé van Reydt underzuuk daon um an de weet te kommen hoe meesters en juffers ankiekt tegen streektaolproters. De lesgevers hadden de pet niet hoog op van de platproters as ’t giet um heur verstand. Streektaolprotende kinder hebt der recht op dat der op een eerlijke manier naor heur keken wordt. Ok as dat betiekent dat het veul geld kosten giet, umdat de meesters en juffers zölf eerst weer hen schoel moet.
8. As een schoel de streektaol maor niks vindt, vindt e feitelijk de olders en heur kinder ok maor niks.


Wat het volk in het Hunebedcentrum dizze vrijdag miste, waren lu die een gruwelijke hekel an oes dialect hebt. Echte dialecthaters (en die bint der jammer genog) hadden beste knuppels in ’t hoenderhok gooien kunt.

Soep, kroket en stoet nao
Tegen kwart veur ien sleut Lukas Koops het pregram of. Hie blikte nog even weerum en neugde toen elkenien veur ’t middageten. Het smeuk goed. En feitelijk leut het hiele pregram wal een goeie smaak nao.

◄ weerum naor het thoesblad