Meneer de Commissaoris,
Gedippeteerden,
Leden van de Adviescommissie.
Beste mčensken,
Doe mij een toertie leden in het oor toeterd weur dat ik nomineerd was veur de Culturele Pries van Drenthe, was mien eerste gedachte: wel zul mij daor veur de gek holden, har ik weer wat lillijks over de oorlogsperiode schreven?
Maor het veuil gelukkig met en doe ik de stem van Sytze Faber herkende, wus ik dat het gooud zat. Ik was der betoezeld van en het greep mij an. Veural umdat ik mij realiseerde dat ik in de voetsporen treden kun van eein van mien eerste literaire helden, de schriever Ben van Eysselsteijn (1898-1973) die in 1955 as eerste de Culturele Pries kreeg.
Non heb ik de pries kregen en wil ik in de eerste plaots GS en de adviescommissie bedanken die mij weerdig vunden um veur dizze underscheiding in anmarking te kommen.
Veur wat de commissie in het rapport neuimd hef, heb ik veul waardering. Maor ik besef gooud dat dizze underscheiding, dit scholderkloppie, neeit het einde wezen kan veur een inzet van een actieve ontwikkeling van de streektaol en de streektaolliteratuur. Ik zeei het meer as een anmoediging um op een ingeslaogen weg deur te gaon. Hoe kan ‘t ok aans, want der is veul te dooun. Ok de periode nao 1956 mot literair-historisch grondig beschreven worden. Het zul een groot gebaor wezen as de provincie daor tied en geld veur vrij maoken zul.
Verschillende recente studies suggereert dat de tooukomst veur de streektaaolen wel es minder rooskleurig wezen kan.
De vakgroep sociologie van de universiteit oet stad kwam nao een underzeuik under 400 representatieve Drenten in 2003 tot de conclusie dat het Drčents as levende taol verdwienen zal. Mčensken die Drčents praot betreurt dit, want zie geeft an zuk in de streektaol beter emotioneel te kunnen uten.
Belangriek veur het underwies in dit geval is de studie van Aimé van Reydt naor dialect en underwies in Emmen (1997). Daoroet kuj leren dat leerlingen en studenten die Drčents praot deur docenten ongunstiger beoordeeld wordt dan leerlingen die Nederlaands praot. Ok schreef hij dat in een omgeving waor de positie van het Drčents stark is, alle leerlingen interferentiefouten maoken. Interferentie ontsteeit wanneer het Drčents deurdringt in de standaardtaal, zunder dat de spreker zich dat bewust is. Een veurbeeld is Waar kom je weg? in plaots van Waar kom je vandaan? Veul docenten en pabo-studenten kunt dizze interferentiefouten bij leerlingen neeit herkennen. Tweeitaolig underwies waorbij lesmateriaal ontwikkeld wordt dat zuk op de taol van de eigen regio concentreert, is dus neeit allén belangriek veur leerlingen met een streektaolachtergrond, maor ook veur docenten die – opgruid in die regio – onzeker bint in heur taolgebruuk.
Politici en bestuurders moout de Drčentse cultuur integreren in het underwies en wetenschap. Veur zover ze zölf Drenten bint, bint ze net as veul olders neeit tooukommen an het inzicht dat meertaolig underwies gooud saomen gaon kan met een goeie taolverwerving van het Nederlands, en hebt ze nog steeds het deur Hans Heyting vertolkte geveuil:
Vanzölf, ik bin dr véur
dat kinder Drents mot leren.
Behalve die van mij:
die gaot studeren.
Gelukkig hef de Drentse provinciale overheid in 1995 met de aandere Nedersaksische regio’s bereikt dat het Nedersaksisch eindelijk erkend weur as regionaole taol. Een volgende stap zul een erkenning under deel III van het Europese handvest wezen . En dan wordt het ok neudig tied dat ze bij de universiteit reur gaot met het Drčents.
Daorbij is een kritische opstelling neudig. Bij het bevordern van het Drčents mug je der neeit van oetgaon dat iets mooi is allén maor umdat het in het Drčents schreven is. Ok is het belangriek dat een taolbeweging kritisch naor het verleden kek, daorover in discussie wil gaon en alles wat wes op ressentiment afwiest. Waortoou een ongegeneerde Drentomanie kan leiden hef het verleden genog bewezen.
En ik wil dan ok graog besluten met een gedicht van Gerard Nijenhuis, die net as ik geboren is in Geeiten en die net as ik dikwijls het geveuil hef een boetenstaander te wezen.
’t Drents eigene
Ik schrijf geen enkel woord zo groot,
Mijn taal reikt niet tot de hemel.
Hoogstens fluister ik een naam.
Het zachte, het gekneusde en gekwetste
Is mij meer waard dan de namaaktaal
Van het Drents Eigene, waar ik verlegen van word.
Ik krijg een verleden aangepraat,
Waar ik voor pas.
En al zou het waar geweest zijn,
Wat dan nog?
Ik hoef niet zo nodig met een hooivork
Achter de bisschop van Utrecht aan.
Laat mij maar thuis bij de bomen
Van mijn dorp.
Daar is nog genoeg te doen.