Historische ontwikkeling

De Grunniger hoogleraar prof. dr. G.S. Overdiep hef de eerste west die met concrete veurstellen kwam veur een ienvoldige schriefwieze van het Drčents. In het maondblad Drente van 1935 kwam e met wat regels met veurbeelden. Hie prebeerde  bij het Nederlands an te sluten under toevoeging van een enkel tieken.

In juni van datzölfde jaor kreeg e in het maondblad steun van Jan Naarding. Ok Naarding wol dicht bij ‘t Nederlands blieven, maor ”Aan deze eisch mag men echter een andere niet opofferen: die van de duidelijkheid. Elke klank moet zooveel mogelijk een eigen teeken hebben en elk teeken moet liefst één bepaalde klank voorstellen.” Hie wol niet al te veul accenten en een te precieze weergave van de oetspraak.

In 1949 pakt dr. H. Bezoen en dr. J. Naarding de heufddoelstelling van Overdiep weer op under de titel 'De spelling van het dialect. Aansluiting bij de Nederlandse spelling'. Zie roept streektaolschrievers op te kommen tot een ienheidsspelling, die zo dicht meugelijk anslöt bij de Nederlandse spelling. Beide dialectologen geeft de schrievers een beheurlijke vrijheid, maor dat mag niet ten koste gaon van de dudelijkheid.

Rond het jaor 1953 is der warkt an een interregionale spelling veur de Oost-Nederlandse en angrenzende West-Duutse dialecten: de Eversloo-Vosbergenspelling. Het systeem was te ingewikkkeld en is der niet deur kommen.

In 1959 komt Jan Naarding in Oeze Volk (jaorgang 3 van 1959) weerum op zien eerdere veurstellen. Hie gef neie richtlienen in het artikel 'Hoe moet wij ‘t Drents schrieven?'

Al dizze veurstellen bint mooi, maor der komt in de jaoren ’60 en ’70 gien grote ienheid of algemiene spellingtraditie in Drenthe. De iene schriever wil wieder gaon as de aandere. De opvattings blieft oet mekaar lopen.

In 1980 giet de Drentse spellingkemissie an ‘t wark, insteld deur de Drentse Schrieverskring op initiatief van de schrieverssectie van de Culturele Raod van Drenthe. De kemissie bestiet oet Ali Brals-Luinge, Marga Kool, Geert Kocks, Peter van der Velde en Harrie Slot. Zie stelt zuch ten doel een ienvoldige, niet al te detailleerde spellingienheid te maken veur schrievers en lezers die de schriefwieze van het Nederlands kent. Alle Drčentse dialecten moet in het schrieven tot heur recht kommen; de veulvörmigheid van de taol blef ok in de ienheidsspelling bewstaon. In 1983 komt het eerste spellingboekie oet. Op 15 april 1987 erkent de Provinciale Staoten van Drenthe de spelling officieel. Van dat moment of is het schrieven in de juuste spelling een belangrieke subsidieveurweerde. Maor het holdt ók de vaststelling in, dat Drenthe tweitaolig is en dat beide taolen, het Nederlands en het Drčents, in Drenthe geliekweerdig an mekaar bint.

In 1988 komt 'Drentse Spelling, een handleiding voor de schrijfwijze van de streektaal' oet, in boekvörm oetgeven deur Het Drentse Boek in Zuudwolde. In 2000 en 2005 komt der herdrukken.

Vertrouwd woordbield
Bij het schrieven van het Drčents sluut wij nauw an bij de spelling van het Nederlands. Umdat de landstaol en oeze streektaolen femilie van mekaar bint, gef dit gien preblemen. Veur schrievers en lezers hef dit het grote veurdiel dat ze te maken hebt met een vertrouwd woordbield. Het schrieven en lezen van dialectteksten wordt daordeur makkelker. As der dus gien dwingende reden is um van het Nederlandse woordbield of te wieken, doew dat daorum ok niet.

Wij schrieft in het Drčents dus:
aordig (en niet: aordug)
makkelijk (en niet: makkeluk of makkuluk)

Maor aj makkelk zegt, muj dat ok zo schrieven.

Zo weinig meugelijk komma's en streepies
Wij schrieft zo weinig meugelijk komma’s en streepies. De ‘stomme e’ in de oetgang -en, die bij oes vaak inslikt wordt, schrief wij voloet. Veur de leesbaarheid sluut wij dus ok hier an bij de spelling van het Nederlands.

Wij schrieft in het Drčents dus:
lopen (en niet: loopm of loop’m)
trekken (en niet: trek’ng)
betaolen / betalen / betaelen (en niet: betaol’n / betaal’n / betael’n)

Ao-klaank
De ao-klaank komt veul veur in Drenthe en klinkt ongeveer zo as de o in het   Nederlandse “rose”. De ao wordt broekt veur alle klanken die tussen de aa en de oo in ligt.

Vergis je niet met het Grunnings, want daor zet ze de o veur de a!

In hiel Drenthe is het dus:
schaop
staon
gaon

Zuud-Drenthe: aa / Noord-Drenthe: ao / West-Drenthe: ae
Aj in Zuud-Drenthe een aa gebroekt en dizze aa wordt in Noord-Drenthe een ao, dan heur ie in West-Drenthe een ae (de ę van “crępe”).

- Veul Nederlands woorden met een ij, hebt in het Drčents een ie-klank. Wij schrieft die ie dan ok (riek, kieken, eigenwies)

- Aj in ’t Nederlands een ei schrieft en aj in het Drčents ok een ei-klank heurt, dan moej de ei ok schrieven (breien, eigenwies, trein, meinse)
- Woorden die in het Nederlands een ij hebt, schrief wij ok met een ij, aw een ij-klank heurt in het Drčents. (wij, vrijen, boerderij(e), riestebrij)

- Aj in het Nederlands een hiel aandere klank heurt as de ei of ij, dan schrief wij in het Drčents ei. (snei, nei, beneid, zeie)

In Drenthe wordt het warkwoord en het persoonlijk veurnaamwoord vaak samentrökken tot ien woord. Ok aandere woorden wordt wal met het persoonlijk veurnaomwoord samentrökken.

Samentrekkings wordt op twei oetzunderings nao, an mekar vast schreven.

doej (doe jij; doet u), muj, muuj, moej (moet jij / u), aw (als wij; of wij) waow (waar wij).

Oetzundering 1:

Bij samentrekkings met ik wordt de apostrof schreven (um verwarring te veurkommen).

Dus: die’k (die ik) en niet diek, want dat is een bult um water tegen te holden;

he’k (heb ik) en niet hek, want daor staot de schaopen achter. En zo wieder.

Oetzundering 2:

Bij samentrekkings met jij of u kunt der ok preblemen ontstaon in ’t Drčents. Dat gebeurt as der een i veur de j stiet. Daorum moet alle samentrekkings met i’j ok met een apostrof.

wi’j (wil jij; wilt u) en niet wij, want dat is een persoonlijk veurnamwoord;

bi’j (ben jij / bent u) en niet bij, want dat is hetzölfde as een iem. En zo wieder.

Een Nederlandsachtige spelling?
Der wordt wal iens zegd: “Wat döt die Drčentse spelling Nederlandsachtig an.” Dat is wal ienigszins begriepelijk, maor je moet niet vergeten, dat schrieftaol over ’t algemien niet de naodruk op spreekteksten legt. Het gevaor bestiet wal een beetie, dat bijveurbeeld Neidrenten of lezers met niet zo veul oefening zuch een ‘spelling-oetspraak’ van het Drčents eigen maakt. Veur het anleren van de juuste oetspraak schöt  een ienheidsspelling tekört. Maor net as bij elke taol is ok bij het anleren van de juuste oetspraak van het Drčents begeleiding neudig: underwies, cursussen, lustern naor autochtonen.

Spellingscursus
In het veurgaonde bint wat oetgangspunten van de Drčentse spelling oet de doeken daon. Aj die goed leest, hej een begun maokt met het anleren van de juuste schriefwieze van oeze streektaol. Maor jammer genog hej hiermet nog lang niet alles leerd.

Aj de Drčentse spelling beter under de knie kriegen wilt, moej maor ies infermeren bij de Stichting Drentse Taol of der een spellingcursus bij je in de buurt geven wordt. Je kunt bij Het Drentse Boek in Zuudwolde ok het boekie “Drentse spelling, handleiding veur de schriefwieze van de streektaol” bestellen.

◄ weerum naor het thoesblad